درمان ریشه دندان Root Canal Therapy

هنگامی که داخل دندان دچار عفونت و آسیب می‌شود، باید دندان تحت درمانی به نام عصب کشی دندان یا درمان ریشه قرار بگیرد.
محفظه داخل دندان که حاوی رگهای خونی و عصب ها است پالپ نام دارد. در صورتی ‌که پالپ دندان به هر دلیلی آسیب ببیند و دچار التهاب و عفونت شود، تنها راه درمان و نجات دندان تخلیه محفظه پالپ است که در طی آن تمامی محفظه پالپ از نوک کانال ریشه تا بالا باید تخلیه، پاک ‌سازی، ضد عفونی و سپس پر شود.

مراحل و جزئیات عصب کشی دندان


مرحله اول: ایزوله کردن دندان بوسیله قرار دادن رابردم در دهان

ابتدا دهان بی حس شده و سپس دندانپزشک با استفاده از یک ورقه لاستیکی به نام رابردم، دندان را از محیط دهان جدا و ایزوله میکند. بنابراین محل دندان در این ورقه لاستیکی که در بیشتر موارد از لاتکس ساخته شده است، سوراخ میشود تا دندان از آن بیرون بزند در حالی که بقیه دندانها و دهان در پشت آن قرار دارند. به این ترتیب از رسیدن جریان بزاق به دندان تحت درمان جلوگیری میشود.


اهمیت ایزوله کردن دندان در درمانهای دندانپزشکی

یکی از مهمترین اهداف عصب کشی، آلودگی زدایی از دندان است و از طرفی دندان باید خشک و تمیز بماند. از آنجایی که بزاق حاوی باکتری و ذرات دیگر است، رابردم به عنوان یک سد در مقابل بزاق عمل میکند تا آلودگیها و ذرات داخل آن به دندان نرسند. قرار دادن رابر دم بخشی از مراقبتهای استاندارد در عصب کشی است و حتما باید انجام شود.

مرحله دوم: ایجاد سوراخ در تاج دندان

دندانپزشک برای شروع درمان باید به محفظه پالپ داخل دندان دسترسی داشته باشد بنابراین باید تاج دندان سوراخ شود. به این مرحله ایجاد سوراخ دسترسی access cavity گفته میشود. دندانپزشک با استفاده از دریل دندانپزشکی سوراخی ایجاد میکند که تا محفظه پالپ ادامه دارد. از طریق این سوراخ درمان انجام میشود. در مورد دندانهای عقبی، سوراخ دسترسی در سطح جونده ایجاد میشود و در دندانهای جلویی این سوراخ در سطح پشتی دندان ایجاد میگردد.
هنگام ایجاد سوراخ دسترسی، دندانپزشک تمامی مواد پوسیده دندان را نیز برمیدارد و بخشهای شکننده یا لق دندان یا پر شدگی را جدا میکند.

در این زمان دهان بی حس است، رابردم در دهان قرار دارد و همه چیز برای شروع درمان آماده است. شایان ذکر است که بی حسی دندان اختلال قابل توجهی در حس فشار ایجاد نمیکند بنابراین هنگام دریل کردن لرزش دریل دندانپزشکی را کاملا احساس میکنید. اما این احساس خفیف بوده و دردی همراه آن نیست.
در صورتی که در هر مرحله ای ازدرمان، احساس درد داشتید با اشاره دندانپزشک را متوجه کنید چرا که اصلا نباید دردی احساس کنید،در این شرایط دندانپزشک بی حسی بیشتری استفاده میکند.

استفاده از میکروسکوپ جراحی

پس از این که دندانپزشک به داخل دندان راه یافت، در درمان استاندارد، کف حفره با استفاده از میکروسکوپ جراحی معاینه میشود. این ابزار به دندانپزشک در شناسایی تمامی کانال های ریشه دندان کمک می‌کند تا بتواند تمامی کانال های فرعی و ریز را که با چشم غیر مسلح قابل مشاهده نیست، نیز پیدا کند.
استفاده از میکروسکوپ احتمال این که دندانپزشک تمامی کانال های ریشه را پیدا کرده و تحت درمان قرار دهد افزایش می‌دهد بنابراین احتمال موفقیت درمان بیشتر می‌شود.
به ویژه در مواردی که انتظار می‌رود کانال های بسیار ریزی در ریشه وجود دارد و باید شناسایی شود مانند دندانهای آسیای بزرگ molar، دندانهای آسیای کوچک premolar، دندانهای جلویی فک پایین و دندان‌هایی که کانال ریشه و پالپ کلسیفیه دارند ، میکروسکپ اهمیت بیشتری دارد.
با این حال باید توجه داشته باشید که این ابزارها و تجهیزات مدرن هزینه درمان را نیز افزایش می‌دهند و غالباً دندانپزشک عمومی چنین ابزارهایی در اختیار ندارد.

مرحله سوم: اندازه‌ گیری طول دندان

هدف دندانپزشک درمان تمامی طول کانال ریشه دندان است نه فراتر از آن. انجام این کار نه تنها بخش مهمی از فرآیند درمانی به شمار می‌آید بلکه در به حداقل رساندن درد پس از عمل و جلوگیری از شکست درمان نیز کمک می‌نماید.
دندانپزشک برای این منظور باید طول هر یک از کانال های ریشه دندان را اندازه‌ گیری نماید. این اندازه معمولاً حدود نیم میلی‌متری نوک ریشه می‌باشد.

روش اندازه‌گیری طول کانال ریشه دندان چگونه است؟


دو روش برای این کار وجود دارد:


الف- عکس اشعه x

روش مرسوم و سنتی این کار استفاده از عکس اشعه ایکس پس از قرار دادن فایل در داخل کانال ریشه می‌باشد. از آنجایی ‌که فایل‌های مورد استفاده برای کانال ریشه، فلزی هستند به وضوح در عکس اشعه ایکس قابل شناسایی هستند. از عکس اشعه ایکس برای تایید موقعیت درست فایل در دندان استفاده میشود تا اطمینان حاصل شود فایل تمامی طول کانال را پیموده و به نوک ریشه رسیده است.


۲- روش الکترونیکی apex locator

در سال‌های اخیر اندازه‌گیری طول دندان‌ها با استفاده از وسیله ‌های الکترونیکی رایج شده است.
دندانپزشک یکی از سیمهای دستگاه را به فایل داخل دندان وصل میکند و سیم دوم را در سطح داخلی لب بیمار قرار میدهد تا مدار الکتریکی کاملی برقرار شود. هنگامی که دندان‌پزشک فایل را داخل کانال ریشه فرو می‌برد دستگاه تغییراتی در مقاومت الکتریکی نشان می‌دهد و از آنجایی که ناحیه کانال ریشه دندان‌ عایق است، هر چه نوک فایل به بافتهای رسانایی که در پیرامون ریشه قرار دارند نزدیکتر میشود تغییر مقاومت بیشتر میشود. صدای بوق یا نمایشگر دستگاه نشان دهنده رسیدن فایل به انتهای کانال (نوک ریشه) می باشد.

روش ترکیبی

برای یک دندان ممکن است از چند روش اندازه گیری استفاده شود. هر یک از کانال های ریشه باید به صورت جداگانه طولشان اندازه گیری شود.
در صورتی که از عکس اشعه ایکس برای اندازه گیری استفاده شود باید دندانپزشک رابردم را باز کند تا فیلم یا حسگر را بتواند در مجاورت دندان قرار دهد و عکس بگیرد و سپس دوباره رابر دم را روی دهان بگذارد. با دستگاه اپکس لوکیتور تمامی فرایند تنها ظرف کمتر از یک دقیقه انجام میشود و شما اصلا چیزی احساس نمیکنید.

مرحله چهارم: پاک سازی و شکل دهی کانال ریشه دندان

در مرحله تمیز کاری دندان ، بافت‌های عصبی زنده یا مرده برداشته میشود و باکتری‌ها از بین رفته و به طور کلی تمامی ذرات و سموم داخل دندان تخلیه و پاک ‌سازی می‌شود. پس از آن کانال ریشه دندان تراشیده و شکل دهی شده و بزرگ‌تر می‌شود تا اطمینان حاصل شود تمامی دیواره ها عاری از هر گونه آلودگی و باکتری است. شکل دهی دیواره ‌های کانال ریشه به نحوی انجام می‌شود که شکل کانال برای پر کردن ایده آل باشد.

شکل دهی دیواره ریشه دندان با فایل

در این مرحله دندانپزشک تلاش می‌کند با وجود تراشیدن و گشاد کردن کانال ریشه، ساختار سالم باقی مانده دندان تا حد ممکن دست نخورده بماند و بخش زیادی از آن برداشته نشود تا یکپارچگی دندان به مخاطره نیفتد.
بیشتر این مرحله با کمک فایل هایی با اندازه ‌های مختلف انجام می‌شود. فایل‌های دندانپزشکی نوک تیزی دارند و سطح بدنه آنها زبر است. در واقع این ابزار سوهان استوانه ای مینیاتوری محسوب می‌شود. دندانپزشک فایل‌ را در داخل دندان با حرکات رفت و برگشتی و چرخشی تکان می‌دهد. به این ترتیب دیوارهای داخل دندان تراشیده و تمیز می‌شوند.
این حرکات با فایل‌هایی با اندازه‌ های مختلف انجام می‌شود.
از آنجایی که برخی از آلودگی‌های داخل دندان، در دیواره کانال ریشه فرو رفته اند با استفاده از فایل‌ها و فرایند بزرگ کردن کانال ریشه کاملاً تمیز و پاک سازی می‌شوند.
امروزه به کمک فایل‌های مخصوص ساخته شده از آلیاژ نیکل تیتانیوم که ماهیت بسیار انعطاف پذیری دارند ودریل دندانپزشکی مخصوصی که حرکات مورد نظر را به صورت اتوماتیک انجام میدهد خیلی سریع تر از گذشته کانال ریشه دندان‌ را تمیز و پاک سازی می‌کنند.

یکی از مراحل مهم پاک سازی و شکل‌دهی کانال ریشه، شست‌ و شوی محفظه پالپ است. دندانپزشک باید به صورت مرتب فضای داخل دندان را بشوید تا تمامی ذرات و آلودگی‌ها از آن خارج شوند. محلولهای متفاوت ممکن است برای این منظور استفاده شود که متداولترین آنها هیپوکلریت سدیم است. یکی از فواید این محصول، خاصیت ضد عفونی ‌کننده آن است.

مرحله پنجم: پر کردن دندان

اکنون فضای خالی دندان آماده پر کردن است. در برخی موارد دندانپزشک بلافاصله پس از پاک ‌سازی دندان، آن را با مواد مخصوصی پر می‌کند و در برخی موارد دیگر ممکن است دندانپزشک صلاح ببیند یک هفته منتظر بماند تا در صورتی که همه چیز به خوبی پیش برود دندان پر ‌شود.
در صورتی که روش دوم انتخاب شود دندانپزشک باید مواد پر کننده موقتی در داخل دندان قرار دهد تا جلوی ورود آلودگی‌ها به داخل دندان گرفته شود.

مواد پر کننده داخل دندان در عصب‌ کشی

متداولترین ماده پر کننده دندان در عصب‌ کشی، مواد پلاستیکی مانندی به نام گوتاپرکا است. گوتاپرکا در اشکال مخروطی با اندازه ‌های مختلف (که اندازه‌ های آن کاملاً منطبق بر اندازه فایلهای دندانپزشکی است) استفاده می‌شود.


پر کردن دندان با مخروط گوتاپرکا

برای پر کردن دندان ابتدا یک مخروط گوتاپرکا در داخل کانال ریشه قرار می‌گیرد. اولین مخروط گوتاپرکا اهمیت زیادی دارد چرا که باید تمامی طول کانال ریشه را طی نموده و به نوک ریشه دندان برسد. سپس مخروطهای دیگر اضافه می‌شود تا زمانی که تمامی کانال کاملاً پر شود.
به منظور پر کردن یکدست و کامل دندان، مواد مهر و موم کننده(سیلر) به گوتاپرکا اضافه می‌شود. مواد مهر و موم کننده معمولاً خمیر رقیقی است که پیش از قرار دادن مخروط گوتاپرکا در داخل کانال، به آن آغشته میشود. همچنین ممکن است پیش از پر کردن دندان با گوتاپرکا، خمیر به داخل کانال ریشه تزریق شود. این کار برای این است که تمامی حفرات باقی مانده در داخل دندان، بین مخروطها یا بین مخروط و دیواره پر شود.
دندانپزشک ممکن است گوتاپرکا را با تماس با وسیله ای داغ، نرم کند. به این صورت مواد قابلیت فشرده شدن و متراکم شدن پیدا میکنند و با شکل داخل دندان بهتر منطبق میشوند. یک روش دیگر این است که گوتاپرکا با تفنگ در داخل دندان قرار داده شود.به این صورت که یک لوله جامد از گوتاپرکا در داخل تفنگ گرم و ذوب میشود و سپس در داخل دندان متراکم و فشرده میگردد.

مرحله ششم: پر کننده موقتی

پس از این که دندانپزشک دندان را پر کرد، نوعی پر کننده موقتی بر روی تاج آن قرار میدهد. با این کار سوراخ دسترسی که در تاج ایجاد شده بود، بسته و مهر و موم میگردد. در این مرحله، کار عصب‌ کشی تمام شود.

مرحله هفتم: ترمیم دندان

اگر چه در اینجا فرایند عصب‌ کشی به اتمام رسیده است، اما دندان هنوز کار دارد. برای تقویت ساختار آسیب ‌دیده دندان و همچنین برای این که دوباره بتوانید با این دندان عصب‌ کشی شده غذا بجوید باید ترمیمی بر روی آن قرار دهید. انتخاب نوع ترمیم بستگی به شرایط دارد. ترمیم ممکن است بلافاصله پس از عصب‌ کشی و یا مدتی بعد از آن روی دندان قرار بگیرد.